Натриумот е минерал без кој човечкото тело не може нормално да функционира. Тој е составен дел од кујнската сол и има клучна улога во регулирањето на рамнотежата на течностите, пренесувањето на нервните импулси и нормалната работа на мускулите, вклучувајќи го и срцевиот мускул. Иако натриумот е неопходен за живот, неговиот прекумерен внес претставува еден од најважните фактори на ризик за развој на висок крвен притисок и кардиоваскуларни заболувања. Современата исхрана, богата со индустриски преработени производи, значително го зголемува внесот на натриум, често без да бидеме свесни за тоа.
Зошто натриумот е важен?
Во организмот, натриумот учествува во бројни физиолошки процеси. Тој ја одржува рамнотежата на течностите во клетките и ткивата, овозможува нормално пренесување на нервните сигнали и правилна контракција на мускулите. Без доволни количини натриум, организмот не би можел ефикасно да ги регулира овие процеси. Во прехранбената индустрија, натриумот има и технолошка улога. Освен што го подобрува вкусот, тој придонесува за текстурата на храната и служи како природен конзерванс, бидејќи ја намалува водната активност и го забавува растот на микроорганизмите. Пред развојот на современите методи за ладење, солењето било еден од најважните начини за зачувување на храната.
Од каде внесуваме најмногу натриум?
Многумина мислат дека најголемиот дел од натриумот го внесуваат со солта што ја додаваат при готвење. Во реалноста, најголемиот дел доаѓа од индустриски произведена храна. Лебот и печивата, сувомесните производи, сирењата, готовите јадења, конзервите, сосовите, грицките и ресторанската храна често содржат значителни количини натриум. Само помал дел од дневниот внес доаѓа од солта што ја додаваме дома или од природно присутниот натриум во храната.
Поради тоа, намалувањето на внесот не значи само помалку солење на храната, туку и повнимателен избор на преработените производи што ги консумираме секојдневно.
Како прекумерниот внес влијае врз здравјето?
Бубрезите имаат способност да го отстрануваат вишокот натриум од организмот. Меѓутоа, ако внесот е постојано висок, оваа способност постепено се намалува. Како последица, организмот задржува повеќе течности, а тоа го зголемува притисокот врз крвните садови и срцето. Со текот на времето може да се развие хипертензија – состојба која претставува еден од најзначајните ризик-фактори за срцев и мозочен удар, хронична бубрежна болест и други кардиоваскуларни заболувања. Секако, високиот крвен притисок не зависи само од внесот на натриум. Телесната тежина, физичката активност, возраста, генетиката, пушењето и останатите навики во животот исто така имаат важна улога.
Зошто не реагираат сите луѓе исто?
Една од најинтересните области во современата нутриционистичка наука е фактот дека луѓето различно реагираат на внесот на натриум. Кај некои лица, поголемиот внес речиси и да не предизвикува промени во крвниот притисок. Кај други, познати како лица чувствителни на сол, дури и умерено зголемување на внесот може да доведе до покачување на крвниот притисок. Се смета дека на ова влијаат генетските фактори, возраста, функцијата на бубрезите и присуството на други заболувања. Чувствителноста на сол обично се зголемува со стареењето, па затоа постарите лица најчесто имаат поголема корист од намалувањето на внесот на натриум. Иако научниците веќе идентификувале одредени генетски фактори поврзани со оваа чувствителност, засега не постои едноставен тест кој може сигурно да покаже како секој поединец реагира на внесот на сол.
Различни видови соли – дали има разлика?
На пазарот денес може да се најдат повеќе видови соли – јодирана кујнска сол, морска сол, хималајска розова сол, кошер сол и други. Иако се разликуваат по изглед, големина на кристалите и содржината на минерали во траги, нивната содржина на натриум е многу слична. Затоа ниту морската, ниту хималајската сол не претставуваат „поздрава“ алтернатива ако се користат во исти количини. Постојат и производи базирани на калиум хлорид, кои содржат помалку натриум и можат да бидат соодветна алтернатива за одредени лица. Сепак, тие не се препорачуваат за секого, особено кај лица со бубрежни заболувања или кај оние што земаат одредени лекови, па нивната употреба треба да биде во согласност со совет од здравствен работник.
Како да го намалите внесот на натриум?
Намалувањето на внесот не мора да значи дека храната ќе биде без вкус. Напротив, со неколку едноставни навики може значително да се намали количината на натриум без да се наруши уживањето во оброците. Започнете со читање на нутритивните декларации и споредување на производите. Избирајте свежо овошје, зеленчук, мешунки и минимално преработена храна што природно содржи помалку натриум. При готвењето, наместо сол, користете ароматични билки, зачини, лук, кромид, лимонов сок или оцет, кои можат значително да го подобрат вкусот на храната. Постепеното намалување на солта е најдобриот пристап, бидејќи рецепторите за вкус се адаптираат за неколку недели, па храната со помалку сол со текот на времето станува подеднакво вкусна.
Натриумот е неопходен минерал и важен дел од секојдневната исхрана, но неговиот внес треба да биде умерен. Најголемиот дел од натриумот не доаѓа од соларникот на масата, туку од индустриски преработената храна што ја консумираме секој ден. Иако индивидуалните потреби се разликуваат и науката сè повеќе ја истражува таканаречената чувствителност на сол, за повеќето луѓе најдобриот совет останува ист: разновидна исхрана богата со свежи намирници, ограничување на високо преработените производи и умерена употреба на сол при подготовката на храната. Овие едноставни навики можат значително да придонесат за одржување на нормален крвен притисок и добро кардиоваскуларно здравје на долг рок.
