Секојдневно избираме храна врз основа на вкусот, цената или навиките. Но сè повеќе луѓе почнуваат да се интересираат и за тоа како храната влијае врз нивното здравје. Дали може одредена намирница да помогне во одржување на здраво срце? Дали постојат производи кои го поддржуваат имунитетот или дигестивниот систем? Токму тука доаѓа концептот на функционалната храна. Функционалната храна не е нова категорија на производи, ниту пак станува збор за чудотворни намирници. Тоа се намирници кои, покрај обезбедувањето енергија и основни хранливи материи, можат да придонесат за подобрување на одредени аспекти од здравјето и благосостојбата. Во оваа група спаѓаат многу намирници кои веќе се дел од нашата секојдневна исхрана, како овошјето, зеленчукот, мешунките, јаткастите плодови, интегралните житарки и ферментираните млечни производи.
Што ја прави храната „функционална“?
Терминот потекнува од Јапонија, каде уште во 1980-тите започнале истражувања за храната и нејзината улога во превенцијата на болести. Денес функционалната храна најчесто се дефинира како храна која обезбедува дополнителни здравствени придобивки надвор од нејзината основна нутритивна вредност. Овие придобивки може да потекнуваат од природно присутни компоненти, како влакна, антиоксиданти или корисни масни киселини, но и од хранливи материи кои се додаваат во текот на производството. Поради тоа, функционалната храна може да биде и природна и збогатена, сè додека обезбедува дополнителна корист за организмот.
Моќта на природните биоактивни соединенија
Многу од здравствените придобивки на функционалната храна се должат на биоактивните соединенија кои природно се наоѓаат во растителните намирници. Бобинките, на пример, се богати со антоцијанини – пигменти кои им ја даваат нивната препознатлива сина, виолетова или црвена боја и кои се поврзуваат со здравјето на срцето и мозокот. Зеленчукот со интензивни бои содржи различни антиоксиданти и фитонутриенти кои помагаат во заштита на клетките од оксидативен стрес. Слично, мешунките како гравот, леќата и наутот обезбедуваат комбинација од растителни протеини и диететски влакна кои придонесуваат за подобра ситост, контрола на шеќерот во крвта и здравје на дигестивниот систем. Јаткастите плодови и семињата, пак, се вреден извор на незаситени масти, витамини и минерали кои имаат позитивно влијание врз кардиоваскуларното здравје.
Здравје започнува во цревата
Во последната деценија научниците посветуваат сè поголемо внимание на цревната микробиота – огромната заедница на микроорганизми кои живеат во нашиот дигестивен систем. Денес е јасно дека тие имаат важна улога не само во варењето на храната, туку и во функционирањето на имунолошкиот систем и општото здравје. Ферментираните производи како јогуртот, кефирот, киселата зелка и други традиционални ферментирани намирници содржат корисни микроорганизми кои можат да помогнат во одржување на рамнотежата на цревната микрофлора. Во комбинација со храна богата со влакна, тие создаваат поволна средина за развој на корисните бактерии во дигестивниот тракт.
„Јадете виножито“
Еден од наједноставните начини да се внесуваат повеќе функционални намирници е да се следи принципот „јадете виножито“. Различните бои на овошјето и зеленчукот најчесто укажуваат на присуство на различни фитонутриенти и антиоксиданти. Црвените домати содржат ликопен, портокаловите моркови се богати со каротеноиди, додека темнозелените листести зеленчуци обезбедуваат фолати, витамин К и бројни минерали. Колку е поголема разновидноста на бои во чинијата, толку е поголема веројатноста организмот да добие поширок спектар на корисни соединенија.
Функционалната храна не е магично решение
Иако често се користи терминот „суперхрана“, важно е да се нагласи дека не постои една единствена намирница која може сама по себе да обезбеди совршено здравје. Придобивките од функционалната храна се најизразени кога таа е дел од разновидна и балансирана исхрана, комбинирана со редовна физичка активност и здрав начин на живот. Наместо да бараме чудотворни производи, многу покорисно е постепено да внесуваме повеќе овошје, зеленчук, интегрални житарки, мешунки, јаткасти плодови и ферментирани производи во секојдневното мени.
Функционалната храна претставува одличен пример како храната може да биде повеќе од извор на енергија. Благодарение на влакната, антиоксидантите, пробиотиците, здравите масти и бројните други биоактивни соединенија, овие намирници можат да придонесат за подобро здравје и намалување на ризикот од одредени хронични заболувања. Најдобриот пристап не е да се фокусираме на една „суперхрана“, туку да се потпреме на разновидна исхрана богата со природни и минимално преработени намирници. Токму во таа разновидност се крие вистинската сила на функционалната храна.
