Аспартамот е еден од најпознатите нискокалорични засладувачи во светот. Со децении се користи во безалкохолни пијалаци, десерти, гуми за џвакање, млечни производи и многу други намирници наменети за луѓе кои сакаат да го намалат внесот на шеќер.
Во последните години аспартамот повторно се најде во центарот на вниманието поради различни научни извештаи и медиумски написи, што создаде бројни прашања кај потрошувачите. Што всушност е аспартамот? Дали е безбеден? И кога има смисла да се користи?
Што претставува аспартамот?
Аспартамот е нискокалоричен засладувач составен од две природни аминокиселини – аспарагинска киселина и фенилаланин. Иако обезбедува приближно ист број калории по грам како и шеќерот, неговата сладост е околу 200 пати поголема. Поради тоа, за засладување е потребна многу мала количина, па неговиот придонес кон вкупниот енергетски внес е занемарлив.
Поради овие својства, аспартамот често се користи како замена за шеќерот во производи со намалена енергетска вредност.
Како организмот го обработува?
По консумирањето, аспартамот се разградува на своите природни компоненти – аспарагинска киселина, фенилаланин и многу мала количина метанол. Истите овие соединенија природно се внесуваат и преку многу секојдневни намирници како месо, млеко, јајца, овошје и зеленчук. Организмот ги метаболизира овие соединенија на ист начин без разлика дали потекнуваат од аспартам или од природна храна.
Дали аспартамот е безбеден?
Аспартамот е еден од најтемелно проучуваните прехранбени адитиви. Неговата безбедност е оценувана во стотици научни студии и редовно се преиспитува од национални и меѓународни регулаторни институции.
Европската агенција за безбедност на храната (EFSA), Американската администрација за храна и лекови (FDA) и Заедничкиот експертски комитет на FAO и Светската здравствена организација (JECFA) заклучуваат дека аспартамот е безбеден за употреба доколку внесот остане во рамките на препорачаниот прифатлив дневен внес (ADI), кој изнесува 40 mg/kg телесна тежина дневно во Европа и 50 mg/kg во САД.
Во 2023 година, Меѓународната агенција за истражување на ракот (IARC) го класифицираше аспартамот како „можеби канцероген за луѓето“ (Група 2B). Важно е да се разбере дека оваа класификација ја оценува можноста од постоење опасност, а не реалниот ризик при вообичаена изложеност. Истовремено, JECFA повторно ги разгледа достапните научни докази и не најде причина за промена на препорачаниот прифатлив дневен внес.
Кој треба да биде внимателен?
Постојат исклучоци. Лицата со реткото наследно заболување фенилкетонурија не можат правилно да ја разградуваат аминокиселината фенилаланин. Поради тоа тие треба да избегнуваат аспартам, а производите што го содржат задолжително носат ознака дека содржат извор на фенилаланин. За останатата популација, аспартамот може безбедно да се користи во рамките на препорачаните количини.
Кога може да биде корисен?
Аспартамот може да биде практична алтернатива за луѓе кои сакаат да го намалат внесот на додадени шеќери или калории, без целосно да се откажат од сладок вкус. Често се користи во производи наменети за контрола на телесната тежина или како дел од стратегии за намалување на внесот на шеќер.
Сепак, важно е да се нагласи дека ниту еден засладувач не е „магично решение“. Најголемо влијание врз здравјето има целокупниот начин на исхрана, физичката активност и животниот стил. Аспартамот е еден од најдобро проучените засладувачи во светот. Достапните научни докази и проценките на водечките меѓународни институции покажуваат дека неговата употреба е безбедна кога се консумира во рамките на препорачаниот дневен внес. За повеќето луѓе, аспартамот може да биде корисна алатка за намалување на внесот на шеќер, но не претставува замена за разновидна и избалансирана исхрана. Како и кај сите намирници, умереноста и информираниот избор остануваат најдобриот пристап.
