Долго време сите масти имаа лоша репутација. Многу луѓе веруваа дека токму тие се главната причина за зголемување на телесната тежина и затоа избираа производи со малку или без масти. Денес, благодарение на бројните научни истражувања, знаеме дека не сите масти имаат исто влијание врз здравјето.
Напротив, одредени видови масти се неопходни за нормално функционирање на организмот. Една од најважните групи се мононезаситените масти (MUFA), кои се сметаат за дел од здравата и урамнотежена исхрана и се особено познати по нивната улога во заштитата на срцето и крвните садови.
Што се мононезаситени масти?
Мононезаситените масти се вид незаситени масни киселини. Името „моно“ означува дека нивната молекула содржи една двојна хемиска врска, што им дава поинакви својства во споредба со заситените масти.
Поради нивната структура, тие најчесто се течни на собна температура. Најпознат пример е маслиновото масло, кое претставува една од основните компоненти на медитеранската исхрана.
За разлика од нив, заситените масти – како оние во путерот или свинската маст – обично се цврсти на собна температура, додека индустриски произведените транс-масти се поврзуваат со бројни негативни здравствени ефекти и денес речиси целосно се исфрлени од прехранбената индустрија.
Зошто му се потребни на организмот?
Мастите не се само извор на енергија. Тие се неопходни за голем број процеси во организмот.
Мононезаситените масти учествуваат во изградбата на клеточните мембрани, овозможуваат апсорпција на витамините растворливи во масти (A, D, E и K), ги штитат нервните клетки и имаат важна улога во бројни метаболички процеси.
Организмот не може нормално да функционира без доволен внес на здрави масти.
Како влијаат врз здравјето?
Најголем интерес за мононезаситените масти постои поради нивното позитивно влијание врз кардиоваскуларното здравје.
Истражувањата покажуваат дека кога овие масти ги заменуваат заситените и транс-мастите во исхраната, можат да придонесат за:
- намалување на LDL („лошиот“) холестерол,
- одржување на HDL („добриот“) холестерол,
- подобрување на функцијата на крвните садови,
- намалување на ризикот од коронарна срцева болест.
Некои големи епидемиолошки истражувања покажуваат дека замената на само мал дел од заситените масти со мононезаситени масти може значително да го намали ризикот од срцеви заболувања.
Токму затоа современите препораки не се насочени кон целосно избегнување на мастите, туку кон избор на поквалитетни извори на масти.
Колку треба да внесуваме?
За разлика од некои витамини и минерали, не постои официјална препорачана дневна количина само за мононезаситените масти. Сепак, нутриционистичките препораки советуваат околу 20–35% од дневниот енергетски внес да потекнува од масти, при што поголемиот дел треба да бидат незаситени масти. Многу поважно од вкупната количина е нивниот квалитет. Практично, тоа значи почесто да се користат маслиново масло, јаткасти плодови и авокадо, а поретко храна богата со заситени масти.
Најдобри извори на мононезаситени масти
Мононезаситените масти се присутни во голем број растителни и животински намирници, но најбогати извори се:
- маслиново масло,
- масло од канола,
- авокадо,
- маслинки,
- бадеми,
- лешници,
- кикирики и путери од јаткасти плодови,
- сончогледови и сусамови семки.
Во помали количини ги има и во рибата, месото, млекото и јогуртот.
Особено место има маслиновото масло, кое претставува една од основните намирници во медитеранската исхрана – начин на исхрана кој со години се поврзува со подобро кардиоваскуларно здравје и подолг животен век.
Мононезаситените масти претставуваат важен дел од здравата исхрана. Наместо целосно да ги избегнуваме мастите, денешните научни сознанија препорачуваат да обрнеме внимание на нивниот квалитет.
Со почеста употреба на маслиново масло, авокадо, јаткасти плодови и семки, а со намалување на заситените и транс-мастите, можеме да придонесеме за подобро здравје на срцето, подобар липиден профил и поквалитетна исхрана во целина.
